Có một giai đoạn, lịch làm việc của tôi kín đặc.
Sáng mở mắt là điện thoại. Tin nhắn, email, biểu đồ, thông báo. Tối đi ngủ mà đầu óc vẫn còn lởn vởn những việc chưa xong. Nhìn từ bên ngoài, ai cũng nghĩ tôi đang rất “ổn”. Chăm chỉ. Kỷ luật. Không lười biếng.
Nhưng chỉ mình tôi biết, có điều gì đó không ổn.
Tôi làm nhiều hơn trước. Thời gian bỏ ra nhiều hơn. Năng lượng tiêu hao nhiều hơn. Nhưng kết quả thì không tăng tương ứng. Thu nhập không bứt phá. Cảm giác kiểm soát cuộc sống ngày càng yếu đi. Tôi bắt đầu quen với một trạng thái rất nguy hiểm: bận rộn nhưng không hiệu quả.
Lúc đó tôi chưa gọi được tên vấn đề. Chỉ biết là mình mệt.
Rồi AI xuất hiện.
Không ồn ào. Không tuyên bố. Không thay đổi cuộc sống tôi ngay lập tức. Nhưng từng chút một, nó làm lộ ra một sự thật mà trước đây tôi né tránh: vấn đề không nằm ở việc tôi làm chưa đủ nhiều, mà là tôi đang làm sai quá nhiều việc.
Trước khi nói về AI, cần nói thật một điều
Chúng ta lớn lên trong một hệ quy chiếu rất quen:
ai chăm chỉ hơn thì sẽ thắng.
Đi học, học nhiều hơn thì điểm cao hơn.
Đi làm, làm nhiều hơn thì có cơ hội hơn.
Kinh doanh, thức khuya hơn thì có thành quả hơn.
Tôi từng tin vào điều đó. Tin rất lâu.
Khi làm freelancer, tôi nhận nhiều việc cùng lúc.
Khi trading, tôi mở nhiều lệnh hơn mức cần thiết.
Khi xây nội dung, tôi viết rất nhiều nhưng không chọn lọc.
Cảm giác lúc đó khá “đã”. Vì mình có việc để làm. Có cảm giác mình đang cố gắng. Nhưng càng về sau, tôi càng thấy một nghịch lý: càng làm nhiều, tôi càng không có thời gian để nghĩ.
Và khi không còn thời gian để nghĩ, bạn sẽ rất dễ rơi vào bẫy của chính mình.
AI xuất hiện như một tấm gương rất lạnh
Lần đầu tôi dùng AI, tôi chỉ nghĩ đơn giản: tiết kiệm thời gian.
Viết nhanh hơn. Tổng hợp nhanh hơn. Phân tích nhanh hơn. Tôi dùng nó như một công cụ tăng tốc. Nhưng chỉ sau một thời gian ngắn, tôi bắt đầu thấy khó chịu.
Không phải vì AI làm sai.
Mà vì nó làm quá đúng.
Những việc tôi từng mất hàng giờ để làm, AI xử lý trong vài phút. Không than mệt. Không chần chừ. Không cảm xúc. Và lúc đó, tôi buộc phải đối diện với một câu hỏi rất không dễ chịu:
Nếu việc này quan trọng thật, tại sao nó lại dễ bị thay thế đến vậy?
Tôi nhận ra phần lớn thời gian trước đây của mình được dùng cho những việc:
- quen tay thì làm
- thấy bận thì yên tâm
- làm vì “ngày nào cũng thế”
Không phải vì chúng tạo ra giá trị lớn.
Lúc đó tôi bắt đầu hiểu ra một khái niệm: “Đúng Việc”
Tôi không nghĩ ra khái niệm này để làm màu. Nó đến rất tự nhiên, từ chính sự va chạm giữa tôi và AI.
“Đúng Việc” không phải là:
- việc mình thích
- việc mình giỏi
- việc mình quen
Mà là việc nếu làm đúng và làm tốt, sẽ kéo theo rất nhiều thứ khác đi lên.
Tôi bắt đầu nhìn lại toàn bộ cách mình làm việc và tự hỏi:
việc nào thực sự đáng để tôi bỏ thời gian sống vào?
AI không cướp việc của tôi, nó cướp những việc không đáng làm
Có một câu tôi rất tâm đắc:
AI không cướp việc của bạn. Nó cướp những công việc vốn dĩ không nên tồn tại lâu như vậy.
Nhiều người sợ AI, vì họ thấy những thứ mình từng làm bị tự động hóa. Nhưng nỗi sợ đó thường không đến từ AI, mà đến từ việc chúng ta đã gắn giá trị bản thân với những công việc mang tính cơ học.
Khi AI viết được content, nhiều người hoảng.
Khi AI phân tích dữ liệu, nhiều người lo.
Nhưng câu hỏi cần đặt ra không phải là:
“AI có làm được việc của tôi không?”
Mà là:
“Việc tôi đang làm có thực sự cần con người không?”
Trải nghiệm cá nhân: từ làm nhiều sang làm đúng
Có một thay đổi rất nhỏ, nhưng ảnh hưởng lớn đến cách tôi làm việc sau này.
Thay vì hỏi:
“Hôm nay mình phải làm gì?”
Tôi chuyển sang hỏi:
“Nếu chỉ được làm một việc hôm nay, việc nào khiến những việc khác trở nên không cần thiết?”
Câu hỏi đó làm tôi chậm lại. Nhưng chính sự chậm đó giúp tôi nhìn rõ hơn.
AI lúc này không còn là công cụ làm hộ. Nó trở thành người trợ lý giúp tôi loại bỏ việc thừa.
Tôi dùng AI để:
- phác thảo trước khi làm
- soi lại logic trước khi triển khai
- kiểm tra xem mình có đang tự làm khó bản thân không
Kết quả là tôi làm ít việc hơn, nhưng:
- đầu óc nhẹ hơn
- quyết định chắc hơn
- và kết quả bền hơn
Thời 4.0 không cần “người làm giỏi”, mà cần “người chọn việc đúng”
AI làm rất tốt vai trò của một người thợ.
Nhưng nó không thay được vai trò của người quyết định làm cái gì và bỏ cái gì.
Vấn đề là: rất nhiều người chưa từng luyện kỹ năng đó. Chúng ta quen được giao việc, hơn là tự chọn việc.
AI buộc bạn phải thay đổi vai trò:
- từ người thực thi
- sang người thiết kế
- từ người làm theo
- sang người chịu trách nhiệm
Đây là chỗ nhiều người bị kẹt, và cũng là chỗ khoảng cách bắt đầu giãn ra rất nhanh.
Cuộc cách mạng “Đúng Việc” diễn ra rất âm thầm
Không có ai thông báo rằng bạn đang tụt lại.
Không có tiếng còi báo động.
Chỉ là:
- người làm đúng bắt đầu đi rất nhanh
- người làm sai càng cố càng mệt
Khoảng cách không tăng từ từ, mà tăng theo cấp số nhân.
Và điều đáng sợ nhất là: bạn có thể rất bận mà vẫn đang đi lùi.
Tôi tự giữ cho mình 3 câu hỏi
Không phải triết lý. Chỉ là 3 câu hỏi tôi thường xuyên tự hỏi mình:
Việc này có tạo ra giá trị rõ ràng không?
Nếu có AI hỗ trợ, tôi có thể rút nó xuống còn 20% thời gian không?
Nếu tôi bỏ việc này, điều gì thực sự tệ sẽ xảy ra?
Rất nhiều việc biến mất chỉ sau câu hỏi thứ ba.
AI không khiến tôi thông minh hơn.
Nhưng nó buộc tôi phải thành thật hơn với cách mình đang sống và làm việc.
Cuộc cách mạng “Đúng Việc” không nằm ở công nghệ.
Nó nằm ở sự dũng cảm: dám bỏ, dám chọn, và dám chịu trách nhiệm cho lựa chọn đó.
Nếu bạn đang cảm thấy mình:
- làm nhiều nhưng không tiến xa
- học nhiều nhưng không tích lũy
- bận rộn nhưng trống rỗng
Có thể vấn đề không phải là bạn thiếu nỗ lực.
Mà là bạn chưa dành đủ thời gian để hỏi: mình có đang làm đúng việc không?
