Trong hơn mười năm làm việc với thị trường tài chính, từ chứng khoán, tiền điện tử (crypto) cho đến việc đồng hành 1 kèm 1 với rất nhiều nhà đầu tư cá nhân, tôi nhận ra một điều thú vị: phần lớn những người tìm đến tôi đều nói rằng họ muốn “giàu”. Đây cũng là câu hỏi lớn mà rất nhiều người tìm kiếm khi gõ trên Google những cụm từ như giàu có là gì, định nghĩa giàu có hay thế nào là sự thịnh vượng thực sự. Nhưng khi hỏi kỹ hơn giàu là gì, thì câu trả lời thường rất mơ hồ. Có người nói là đạt một con số cụ thể trong tài khoản, có người nói là tự do tài chính, có người chỉ đơn giản là không phải lo tiền mỗi tháng. Tôi cũng từng như vậy. Những năm đầu bước vào thị trường, tôi đo sự thành công của mình bằng số dư tài khoản, bằng những lệnh thắng lớn, bằng cảm giác hưng phấn khi tài khoản tăng nhanh. Nhưng càng đi lâu, càng trải nghiệm nhiều chu kỳ thăng trầm, tôi càng thấy rõ rằng tiền chỉ là một lát cắt rất nhỏ của sự thịnh vượng. Nếu chỉ nhìn vào con số, chúng ta rất dễ lạc đường.
Tôi đã gặp những người sở hữu tài sản rất lớn nhưng sống trong trạng thái căng thẳng thường trực, mất ngủ triền miên, luôn sợ ngày mai thị trường sụp đổ hoặc ai đó “lấy mất” những gì họ đang có. Ngược lại, tôi cũng gặp những người chưa hẳn là giàu theo chuẩn xã hội, nhưng họ sống rất vững vàng, bình thản, có lựa chọn, có thời gian và có niềm vui thật sự trong cuộc sống. Chính những quan sát đó buộc tôi phải định nghĩa lại khái niệm giàu có cho chính mình, không phải bằng lý thuyết sách vở, mà bằng trải nghiệm thật, bằng cả những lần trả giá đắt.
Cấp độ đầu tiên của sự thịnh vượng, theo cách tôi nhìn nhận, là khả năng kiểm soát dòng tiền cá nhân. Đây là nền móng, và cũng là nơi nhiều người tưởng mình đã ổn nhưng thực ra chưa. Kiếm được tiền không đồng nghĩa với giàu, nếu bạn không kiểm soát được việc tiền đi đâu và vì sao nó đi như vậy. Tôi từng chứng kiến không ít trader kiếm được rất nhiều trong một giai đoạn thị trường thuận lợi, nhưng chỉ cần một chu kỳ xấu là mọi thứ tan biến, bởi toàn bộ hệ thống tài chính cá nhân của họ dựa trên may rủi và cảm xúc. Khi bạn có thể quản lý thu – chi, hiểu rõ rủi ro mình đang chấp nhận, biết mình có thể mất bao nhiêu mà vẫn sống ổn, đó là lúc bạn bắt đầu bước ra khỏi trạng thái bấp bênh. Cảm giác an toàn tài chính ở cấp độ này không đến từ việc có nhiều tiền, mà đến từ việc bạn hiểu rõ cấu trúc tài chính của chính mình.
Cấp độ thứ hai là sự tự chủ về quyết định. Rất nhiều người có tiền nhưng không có quyền lựa chọn. Họ bị ràng buộc bởi công việc, bởi áp lực gia đình, bởi những cam kết tài chính do chính họ tạo ra trong lúc thiếu tỉnh táo. Tôi từng ở trong giai đoạn phải giao dịch không phải vì cơ hội tốt, mà vì tôi “cần” tiền. Và khi bạn cần tiền, thị trường gần như luôn ở thế trên cơ bạn. Sự thịnh vượng ở cấp độ này là khi bạn không bị ép phải đưa ra quyết định tài chính trong trạng thái sợ hãi hay khẩn cấp. Bạn có thể nói “không” với một kèo đầu tư không phù hợp, có thể đứng ngoài thị trường khi điều kiện chưa chín muồi, có thể thay đổi hướng đi nghề nghiệp nếu cảm thấy không còn phù hợp. Quyền được lựa chọn, và dám lựa chọn, là một dạng giàu có rất ít khi được nhắc đến, nhưng nó quyết định chất lượng cuộc sống nhiều hơn bất kỳ con số nào.
Cấp độ thứ ba là sự ổn định về tâm lý. Nghe có vẻ trừu tượng, nhưng với người làm tài chính, đây là một tài sản cực kỳ cụ thể. Tôi đã trả giá rất nhiều để học được cách giữ tâm lý ổn định trước biến động. Có những giai đoạn tài khoản không giảm nhiều, nhưng tinh thần thì kiệt quệ vì lo lắng, vì tự trách, vì mất niềm tin vào bản thân. Khi đó, dù tiền vẫn còn, tôi không hề cảm thấy giàu. Chỉ khi nào bạn có thể đối diện với lãi lỗ một cách bình thản, hiểu rằng kết quả ngắn hạn không định nghĩa giá trị con người bạn, bạn mới thực sự bước sang một trạng thái khác. Sự thịnh vượng ở đây là khả năng ngủ ngon, là đầu óc đủ tỉnh táo để suy nghĩ dài hạn, là không để mỗi biến động của thị trường kéo cảm xúc của bạn lên xuống như con lắc. Không có nền tảng tâm lý vững, tiền nhiều đến đâu cũng chỉ làm biên độ khổ đau lớn hơn.
Cấp độ thứ tư là chất lượng các mối quan hệ. Tôi tin rằng không ai có thể giàu có một mình. Trong hành trình làm nghề, những bước tiến lớn nhất của tôi không đến từ một kèo trade xuất sắc, mà đến từ những mối quan hệ đúng lúc, đúng người. Đó có thể là một người thầy giúp tôi nhìn ra điểm mù trong tư duy, một người bạn đồng hành đủ thẳng thắn để chỉ ra sai lầm, hay một cộng đồng nơi tôi được chia sẻ và học hỏi. Giàu có ở cấp độ này là khi bạn không phải đeo mặt nạ trong các mối quan hệ tài chính, không phải khoe khoang để được công nhận, không phải phòng thủ quá mức vì sợ bị lợi dụng. Bạn có những kết nối dựa trên giá trị thật, nơi cả hai cùng phát triển. Điều này đặc biệt quan trọng với những ai làm mentor hay dẫn dắt người khác, bởi nếu bản thân bạn không có hệ sinh thái quan hệ lành mạnh, rất khó để tạo ra giá trị bền vững cho học viên.
Cấp độ thứ năm, và cũng là cấp độ mà tôi vẫn đang trên hành trình hoàn thiện, là sự đồng nhất giữa tiền bạc và ý nghĩa sống. Ở đây, tiền không còn là mục tiêu cuối cùng, mà trở thành công cụ để bạn sống đúng với giá trị của mình. Tôi từng trải qua giai đoạn kiếm tiền tốt nhưng cảm thấy trống rỗng, vì những gì tôi làm không còn mang lại cảm giác đóng góp hay phát triển nội tâm. Khi bắt đầu chuyển sang vai trò mentor, chia sẻ kiến thức, đồng hành cùng người khác vượt qua những giai đoạn khó khăn trong tài chính và tâm lý, tôi mới cảm nhận rõ ràng hơn một dạng giàu có khác. Đó là cảm giác cuộc sống của mình có chiều sâu, có tác động, có sự nối dài ra ngoài bản thân.
Ở cấp độ này, bạn không còn bị ám ảnh bởi việc so sánh mình với người khác. Thành công của người khác không khiến bạn bất an, và thất bại của người khác cũng không làm bạn thấy mình hơn. Bạn hiểu rõ mình đang ở đâu trong hành trình, biết điều gì là đủ với mình ở từng giai đoạn. Tiền lúc này trở thành một dạng năng lượng trung tính, phản ánh mức độ bạn tạo ra giá trị cho cuộc sống, chứ không phải thước đo giá trị con người.
Nhìn lại, tôi thấy hành trình đi từ việc chạy theo con số đến việc xây dựng sự thịnh vượng đa chiều là một quá trình không hề dễ dàng. Nó đòi hỏi rất nhiều sự thành thật với chính mình, dám nhìn thẳng vào những giới hạn, những nỗi sợ và cả những tham vọng chưa được gọi tên. Nhưng chính quá trình đó giúp tôi đứng vững hơn trước thị trường, trước những biến động của cuộc sống và trước chính bản thân mình.
Nếu bạn đang ở giai đoạn chỉ quan tâm đến con số trong tài khoản, điều đó không sai. Ai cũng cần đi qua giai đoạn đó. Nhưng tôi tin rằng đến một lúc nào đó, bạn sẽ tự hỏi: ngoài tiền ra, mình đang giàu hay nghèo ở những phương diện nào khác. Khi bắt đầu đặt câu hỏi này, bạn đã bước những bước đầu tiên ra khỏi cái bẫy của định nghĩa giàu có một chiều.
Giàu có, với tôi hôm nay, không phải là có bao nhiêu tiền trong tài khoản, mà là mức độ tự do tài chính, bình an nội tâm và ý nghĩa sống mà tôi có thể duy trì lâu dài. Và điều thú vị là khi bạn tập trung xây dựng sự thịnh vượng ở những cấp độ sâu hơn, tiền bạc thường đến như một hệ quả tự nhiên, bền vững và ít đau đớn hơn rất nhiều so với việc chỉ chăm chăm đuổi theo nó.
